Jeden gigabajt zawiera dokładnie 1024 megabajty w systemie binarnym, który jest standardem w informatyce, podczas gdy w systemie dziesiętnym używanym przez producentów nośników danych to równe 1000 megabajty. Ta różnica.
Rozróżnienie między tymi dwoma systemami ma kluczowe znaczenie przy zakupie dysków twardych, planowaniu przestrzeni dyskowej czy zarządzaniu danymi.
System binarny vs dziesiętny – podstawowa różnica
Komputery działają w systemie binarnym, gdzie każda jednostka to potęga liczby 2. W tym systemie:
- 1 kilobajt (KB) = 1024 bajty
- 1 megabajt (MB) = 1024 kilobajty = 1 048 576 bajtów
- 1 gigabajt (GB) = 1024 megabajty = 1 073 741 824 bajty
System dziesiętny natomiast opiera się na potęgach liczby 10, więc:
- 1 kilobajt = 1000 bajtów
- 1 megabajt = 1000 kilobajtów = 1 000 000 bajtów
- 1 gigabajt = 1000 megabajtów = 1 000 000 000 bajtów
Różnica między 1024 MB a 1000 MB w jednym gigabajcie to 24 megabajty – wystarczająco dużo, by pomieścić około 6-8 zdjęć wysokiej jakości.
Dlaczego istnieją dwa różne systemy
Producenci dysków twardych, pendrive’ów i kart pamięci używają systemu dziesiętnego z prostego powodu – liczby wyglądają lepiej marketingowo. Dysk o pojemności 1 TB w systemie dziesiętnym ma 1000 GB, ale po podłączeniu do komputera system operacyjny pokaże około 931 GB.
To nie oszustwo, tylko różne standardy obliczania. Producenci jasno podają na opakowaniach, że używają systemu dziesiętnego (1 GB = 1 000 000 000 bajtów).
Praktyczne konsekwencje dla użytkowników
Ta różnica ma realne skutki w codziennym użytkowaniu komputera. Kupując dysk o pojemności 500 GB, faktycznie dostępne będzie około 465 GB przestrzeni. Im większa pojemność, tym większa różnica w wartościach bezwzględnych.
Przykłady rzeczywistych różnic
Porównanie pojemności deklarowanej przez producenta z tym, co pokazuje system operacyjny:
- 128 GB → 119 GB dostępne
- 256 GB → 238 GB dostępne
- 500 GB → 465 GB dostępne
- 1 TB → 931 GB dostępne
Różnica wynosi około 7% i jest stała niezależnie od pojemności dysku.
Wpływ na planowanie przestrzeni
Przy planowaniu kopii zapasowych czy przenoszeniu danych warto uwzględnić tę różnicę. Jeśli masz 900 GB danych na starym dysku, nowy dysk 1 TB może okazać się za mały, bo faktycznie oferuje tylko 931 GB przestrzeni.
Jednostki binarne – próba uporządkowania
Międzynarodowa Komisja Elektrotechniczna (IEC) wprowadziła w 1998 roku nowe jednostki binarne, żeby rozróżnić oba systemy:
- Kibibajt (KiB) = 1024 bajty
- Mebibajt (MiB) = 1024 kibibajty
- Gibibajt (GiB) = 1024 mebibajty
W teorii brzmi sensownie, w praktyce te jednostki nie przyjęły się powszechnie. Większość użytkowników nadal używa tradycyjnych nazw MB, GB, TB, nawet gdy mówi o wartościach binarnych.
Linux i niektóre programy techniczne używają jednostek binarnych (MiB, GiB), podczas gdy Windows i macOS trzymają się tradycyjnych nazw (MB, GB) dla wartości binarnych.
Jak sprawdzić rzeczywistą pojemność
Każdy system operacyjny inaczej wyświetla informacje o pojemności dysków. Windows pokazuje wartości binarne z tradycyjnymi jednostkami (MB, GB), podczas gdy niektóre dystrybucje Linuxa używają jednostek binarnych (MiB, GiB).
Aby sprawdzić rzeczywistą pojemność dysku w Windowsie, wystarczy otworzyć Eksplorator plików i kliknąć prawym przyciskiem na dysk, następnie wybrać „Właściwości”. Pojemność będzie podana w systemie binarnym.
W systemach Unix/Linux komenda df -h pokaże pojemność w jednostkach czytelnych dla człowieka, używając systemu binarnego.
Przeliczanie między jednostkami
Aby przeliczyć gigabajty na megabajty, wystarczy pomnożyć przez odpowiednią wartość:
- System binarny: GB × 1024 = MB
- System dziesiętny: GB × 1000 = MB
W drugą stronę dzielisz przez te same wartości. Na przykład 2048 MB w systemie binarnym to dokładnie 2 GB, ale w systemie dziesiętnym to 2,048 GB.
Przydatne wzory
Dla szybkich obliczeń warto zapamiętać, że różnica między systemami wynosi około 2,4% na każdym poziomie. Jeśli producent deklaruje 1000 MB, to w systemie binarnym będzie to około 976 MiB.
Kiedy używać którego systemu
Wybór systemu zależy od kontekstu. Przy zakupie sprzętu producenci używają systemu dziesiętnego, więc warto o tym pamiętać planując przestrzeń dyskową. Systemy operacyjne z reguły pokazują wartości binarne, choć nazywają je tradycyjnymi jednostkami.
W środowiskach technicznych coraz częściej używa się właściwych jednostek binarnych (MiB, GiB), żeby uniknąć nieporozumień. To szczególnie ważne przy konfigurowaniu serwerów czy planowaniu infrastruktury IT.
Przy kupnie dysku zawsze odejmij około 7% od deklarowanej pojemności, żeby poznać rzeczywistą przestrzeń dostępną w systemie operacyjnym.
Znajomość różnic między systemami pozwala uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek przy zarządzaniu danymi i planowaniu przestrzeni dyskowej. Niezależnie od tego, który system używasz, ważne jest konsekwentne trzymanie się jednego standardu w ramach konkretnego projektu czy organizacji.